Warning: Declaration of tie_mega_menu_walker::start_el(&$output, $item, $depth, $args, $id = 0) should be compatible with Walker_Nav_Menu::start_el(&$output, $item, $depth = 0, $args = Array, $id = 0) in /home3/afgsaane/public_html/wp-content/themes/jarida/functions/theme-functions.php on line 1904
آشنایی با سراج التواریخ ( اثر گرانبهای ملا فیض محمد کاتب هزاره ) - انجمن علمی دانشجویان افغانستان

بیاندیش …

تمام افکار خود را روی کاری که دارید انجام می دهید متمرکز کنید. پرتوهای خورشید تا متمرکز نشوند نمی سوزانند.

— گراهام بل
خانه / کارآفرینی و موفقیت / زندگینامه بزرگان / آشنایی با سراج التواریخ ( اثر گرانبهای ملا فیض محمد کاتب هزاره )
index1

آشنایی با سراج التواریخ ( اثر گرانبهای ملا فیض محمد کاتب هزاره )

کتاب میراثی ماندگار و عنصری رشد آفرین در پهنه زندگانی بشر است کتاب، دروازه ای به سوی جهان گسترده ای دانش و معرفت است و کتاب خوب، یکی از بهترین ابزارهای کمال بشری است. کسی که با این دنیا ی زیبا و زندگی بخش کتاب، ارتباطی ندارد، بی شک از مهم ترین دست آورد انسانی و نیز از بیشترین معارف الهی و بشری محروم است.

اینشتین می گوید )) :افکار و اندیشه های انسان به گونه ای است که ممکن است فقط خواندن یک کتاب پایه اندیشه ها و افکار انسان را بر مبنای جدید یا در مسیر خاصی قرار دهد و چه بسا ممکن است کتابی مسیر سرنوشت میلیون ها انسان را در راه مخصوص بیندازد.)) با توجه به اهمیت کتاب و کتابخوانی که ذکر گردید در صدد برآمدیم تا یک از بهترین و مهمترین کتابهای که تاریخ افغانستان را در قلب خود جا داده است برای علاقمندان به فرهنگ، تاریخ و سرنوشت افغانستان معرفی نمایم. کتاب سراج التواریخ اثر گرانسنگ مرحوم کاتب هزاره از این جمله می باشد.

علل روی آوردن کاتب به نوشتن سراج التواریخ:

شاید علل مختلف در نوشتن سراج التواریخ توسط مرحوم کاتب وجود داشته باشد، اما مهمترین عامل را می توان توانایی علمی، مهارتهای نویسندگی، ویژگی های شخصی و موقعیت سیاسی و اجتماعی ایشان برشمرد، زیرا فیض محمد در فن خطاطی استاد بوده و خط را با شنوایی و زیبایی و استحکام می نوشته است. هنر خوشنویسی باعث می گردد تا امیر حبیب الله فرزند امیر عبدالرحمان، ملا را بته دربار فراخوانده به کار نوشتن نامه ها و فرامین دولتی بگمارد. بدین ترتیب ملا فیض محمد به کاتب مشهور می گردد. بر اثر تردد ملا در دربار و آگاهی امیر حبیب الله خان به مراتب فضل و دانش، به ویژه تسلط ملا بر علم تاریخ، وی موظف می شود تا یک دوره ی تاریخ را از زمان قدرت یافتن سلسله سدوزایی تا زمان زمامداری شخص امیر حبیب الله بنویسد. در فرمان امیر قید می گردد که نوشته ها پیش از سپردن به چاپخانه از نظر امیر و چند تن از صاحب نظران وابسته به حکومت گذرانده شود. از اینرو تمامی اسناد، مدارک، نامه ها و فرامین دولتی و گزارشات روزمره از جبهات جنگ و نقاط مختلف کشور، موجود در آرشیو ارگ شاهی در اختیار ملا قرار داده می شوند، تا وی در کنار رسیدگی به امور کاری روزمره به تالیف تاریخ افغانستان مشغول شود.

سراج التواریخ:

سراج التواریخ یکی از آثار ارزنده ی تاریخی افغانستان است که با استناد به عهد نامه ها، فرامین رسمی دولتی و انبوه اسناد و مدارک موجود در دارالانشا دربار و آرشیو دولتی به رشته تحریر درآمده است. صحت و اعتبار فراوان این اثر باعث گردیده است تا دیگر مورخان به عنوان مرجع مطالبی را فراخور حال از این کتاب در نوشته های خود نقل کنند.

جلد اول سراج التواریخ حوادث دوره ی ۹۸ ساله ی حکمروایی شاهان سدوزایی و جلد دوم آن حوادث دوران زمامداری دودمان محمد زاییان را از آغاز تخت نشینی تا سال ۱۲۹۸ شامل می شود. در جلد اول علاوه بر ذکر حوادث سیاسی و اجتماعی، موقعیت جغرافیایی افغانستان و نژاد نامه افغان ها را به تفضیل نوشته کرده است. تالیف جلد اول در سال ۱۳۲۵ و جلد دوم سال ۱۳۳۱ ه.ق انجام و هر دو جلد در همین سال ها اخیر ۱۳۳۱ در ۳۸۷ صفحه به چاپ می رسند. جلد سوم سراج التواریخ (بخش اول) که در ۸۶۲ صفحه به چاپ رسیده، بزرگترین و ارزشمند ترین بخش سراج التواریخ می باشد. نویسنده حوادث خونبار و اسفناک شانزده سال از دوران سیاه و تاریک زمامداری امیر عبدالرحمان خان را (از سال ۱۲۹۷ ه.ق سال جلوس امیر بر اریکه قدرت تا سال ۱۳۱۴  ه.ق) به تفصیل در برابر دیدگان خواننده به تصویر می کشد. مولف برای تبیین ظلم و ستم و تعدی و تجاوز امیر و عمال دولتی در این بخش از کتاب ابتکار ظریف و بسیار زیرکانه ای را در پیش گرفته است. روش چنان است که در لفافه ذکر اوصاف و الفاب تمجیدی، در ظاهر به ستایش و تکریم امیر و وابستگان حکومت می پردازد و ستمدیدگان و مظلومین مخالف ار آماج اتهام و استخفاف و طعن لعن ساخته؛ آنگاه به مهارت شرح خیانت، جنایت و ستم های روا داشته را در عبارات می گنجاند. با تمسک به این روش کاتب توانسته است قتل عام، دربند کشیدن، شکنجه و آواره کردن مردم بی گناه، تجاوز به نوامیس مسلمین، ترویج اختلافات قومی و مذهبی، برپایی کله منارها، وضع مالبات سنگین و رواج رشوه خواری در میان حکام و مامورین و نوکرمآبی و دست نشاندگی امیر و خاندان حکومتی به انگلیس را در جای جای کتاب طوری بگنجاند که هم از دستبرد صاحب نظران اصلاح گر حکومتی در امن ماند و هم تا اید در حافظه ی تاریخ به ودیعت سپرده شود.

چنانکه ذکر شد جلد سوم سراج التواریخ حاوی حوادث سالهای (۱۲۹۷ تا ۱۳۱۴ ه.ق) می باشد، ولی به سبب فزونی حجم و چاپ منفصل کتاب که کاتب پس از تنظیم هر فصل آن را برای چاپ به چاپخانه ارسال و به تنظیم فصل دیگر کتاب می پرداخته است، گاهی به مناسبت هایی حوادث مربوط به سالهای (۱۳۲۲ تا ۱۳۳۵ ه.ق) نیز دراین کتاب حکایت شده است.

جلد سوم سراج التواریخ (بخش دو) بخش مذکور از کتاب سراج التواریخ که در احوال امارات پنج سال اخیر امیر عبدالرحمان نگارش یافته و به تازگی نزد وابستگان کاتب پیدا شده در ۴۱۶ صفحه گرد آوری شده است. به خط عادی خود مولف چاپ این اثر که مطالب مندرجه ی آن در کمتر منابع تاریخی موجود آمده است نهایت ضرورت داشته و برای پژوهندگان و محققین در امر تاریخ می تواند رهگشا باشد.

تعداد مجلدات سراج التواریخ چهار یا پنج جلد بوده که جلد چهارم آن به تازگی در سال ۱۳۹۰ هجری شمسی در سه بخش به چاپ رسیده است. بخش اول آن وقایع سالهای (۱۳۳۵ تا ۱۳۱۸ ه.ق) در ۷۶۷ صفحه بیان کرده است. بخش دوم آن حوادث سالهای (۱۳۱۹ تا ۱۳۲۲ ه.ق) در ۷۲۲ صفحه ذکر کرده است. بخش سوم آن وقایع سالهای (۱۳۲۳ تا ۱۳۳۷ ه.ق) در ۷۱۴ صفحه بیان کرده است. اما جلد پنجم آن تا هنوز مفقود می باشد.

دکتر عبدالاحمد جاوید استاد دانشگاه کابل در مقاله ای تحت عنوان ((نظر اجمالی به فرهنگ دوره ی محمدزایی)) تعداد جلدهای سراج را پنج جلد ذکر کرده است. نویسندگان دائره المعارف آریانا نیز تعداد جلدهای سراج التواریخ ار پنج جلد دانسته اند. احتمال دارد که جلد پنجم آن نزد سردار عنایت الله خان فرزند امیر حبیب الله خان که در زمان چاپ کتاب متصدی امر نظارت بر مطبوعات بوده است، باشد.

مورخین برجسته و مشهور افغانستان اظهار نظرهای بسیار ارزشمند و جالبی درباره ی سراج التواریخ دارند که این دیدگاه ها بیانگر اهمیت، ارزش، اعتبار و اتقان علمی این اثر گران بهای تاریخی می باشد. در این جا نظریات چند تن از مورخین برجسته کشور را ذکر می نمایم، از جمله میر محمد صدیق فرهنگ می نویسد: کار مهمی علمی دیگری که دراین عصر(زمان حبیب الله) صورت گرفت تالیف سراج التواریخ در تاریخ افغانستان از عصر احمد شاه به بعد توسط مورخ و محقق و دانشمند فیض محمد کاتب هزاره بود. مولف این کتاب نه تنها معلومات جامع و کاملی را در مورد دوره ی سدوزایی و محمدزایی برای بار اول در یک تالیف نفیس جمع آوری نموده، بلکه سعی ورزیده است تا در زیر پرده ی عبارات تعارفی که گریز از آن در شرایط آن عصر خارج از امکان بود یک سلسله حقایق را در مورد نواقص اداره و بیداد گری زمامدارن به گونه ای مفصل و مستند ثبت تاریخ کند.

عبدالحی حبیبی مورخ مشهور درباره ی سراج و تعداد مجلدات آن چنین می نویسد: سراج التواریخ نخستین کتاب ضبط وقایع دولتی افغانستان شمرده می شود و برای مورخان دیگری که آثار خود را مطابق به موازین جدید تاریخ نویسی می نویسند منبع معلومات به شمار می آید قراری که دکتر بهروز در سنه ی ۱۳۶۱ه.ق به من (حبیبی) گفت: کاتب تاریخ خود را تا سال هشتم عصر امانی ۱۳۰۸ه.ش نوشت. شش سال اخیر عبدالرحمان خان و تمام دوره ی امارت حبیب الله را هم داشت، ولی اکنون موجود نیست. و نیز جلد پنجم به خط خود کاتب و مشتمل بر احوال هشت سال و سه ماه سلطنت امان الله خان نزد عبدالغفور غرقه دیده شده بود که سرنوشت این جلد اخیر معلوم نیست.))

نویسندگان دائره المعارف آریانا چنین نوشته اند: بزرگترین کتاب تاریخی و اثر مهم در عصر امیر حبیب الله و ما بعد آن کتاب سراج التواریخ تالیف ملا فیض محمد کاتب است که در پنج جلد بوده و تاکنون تنها سه مجلد آن به چاپ رسیده است. جلد اول از زمان حکومت ابدالی ها آغاز گردیده و جلد پنجم حاوی وقایع زمان امان الله خان  است نسخه های قلمی جلد چهارم و پنجم موجود است.

آنچه ذکر شد مختصری درباره ی کتاب سراج التواریخ بود. به همه کسانی که علاقه مند به تاریخ و سرنوشت افغانستان و مردم آن هستند و می خواهند با گذشته افغانستان آشنا شوند و از حوادث آن پند بیاموزند و در جهت پیشرفت آینده افغانستان بهره برند، توصیه می گردد که حداقل یکبار این کتاب نفیس و ارزشمند را مطالعه نمایند.

منبع: انجمن فرهنگی هنری یاسین

درباره مجتبی رضوانی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

theme
رفتن به بالا

Warning: Parameter 1 to W3_Plugin_TotalCache::ob_callback() expected to be a reference, value given in /home3/afgsaane/public_html/wp-includes/functions.php on line 3510